YÖN KONTROL VALFLERİ

 

            Pnömatik sistemlerde , kullanılan basınçlı havaya yön veren ve alıcılara gönderilmesini sağlayan valflere yön kontrol valfleri denir. Yapılış biçimleri , kumanda biçimleri , yol ve konum durumlara göre çok çeşitli yön kontrol valfleri vardır. Pnömatik sistemlerde en çok kullanılan valf çeşidi yön kontrol valfleridir. Proglamlanabilir  kontrol sistemlerin endüstriyel alanlarda yaygın bir şekilde kullanılması pnömatik sistemlerin de bu sistemlerle beraber çalışmasını sağlamıştır. Böylece , önceleri mekanik ve basınçlı hava ile kumanda edilen yön kontrol valfleri düşük voltajlı elektrik sinyalleri ile kumanda edilmeye başlanmıştır. Halen endüstriyel alanlarda kullanılan yön kontrol valflerini aşağıdaki gibi gruplandırabiliriz.

 

 

Yol ve konum durumuna göre yön kontrol valfleri

 

2/2 ( iki yollu iki konumlu ) yön kontrol valfleri

3/2 ( üç yollu üç konumlu ) yön kontrol valfleri

4/2 ( dört yollu iki konumlu ) yön kontrol valfleri

5/2( beş yollu iki konumlu ) yön kontrol valfleri

3/3 ( üç yollu üç konumlu ) yön kontrol valfleri

4/3 ( dört yollu üç konumlu ) yön kontrol valfleri

5/3 ( beş yollu üç konumlu ) yön kontrol valfleri

6/3 ( altı yollu üç konumlu ) yön kontrol valfleri

 

Basınçlı havanın geçiş durumuna göre yön kontrol valfleri

 

Normalde açık yön kontrol valfleri

Normalde kapalı yön kontrol valfleri

 

Kumanda ediliş şekline göre yön kontrol valfleri

 

İnsan gücü ile kumanda edilen ( elle , ayakla ) yön kontrol valfleri

Mekanik olarak kumanda edilen yön kontrol valfleri

Basınçlı hava ile kumanda edilen yön kontrol valfleri

Elektrik ve selenoid ( Elektro-magnetik ) sinyallerle kumanda edilen yön kontrol valfleri

 

Yapılış biçimlerine göre yön kontrol valfleri

 

Bilyalı yön kontrol valfleri

Diskli yön kontrol valfleri

Sürgülü yön kontrol valfleri

Emme subaplı yön kontrol valfleri

 

 

 

 

BİR YÖN KONTROL VALFİNİN SÖYLENİŞİ

 

Bir yön kontrol valfi söylenirken veya yazılırken önce yol ve konum durumu belirtilir. Daha sonra sırasıyla valfin basınçlı havayı geçiriş durumu , valfe kumanda biçimi ve valfin yapılış şekli söylenir. Bir örnek vermek gerekirse “3/2 Normalde açık elle kumandalı sürgülü yön kontrol valfi “ diye söylenir.

 

BİR YÖN KONTROL VALFİN KESİTİ VE ÇALIŞMASI

 

Yapılış biçimi ne şekilde olursa olsun bir yön kontrol valfi basınçlı havaya yön verir ve basınçlı havayı alıcılara dağıtır. Şekil 1 de 5/2 ( beş yollu iki konumlu ) elle kumandalı sürgülü yön kontrol valfinin iki ayrı konumda kesit resmi görülmektedir. Valfin her konumdaki hava giriş ve çıkışı konum değişikliği aşağıda görülmektedir.

Konum : Pnömatik sistemlerde valfler basınçlı havaya yön veren , akış ve basıncı ayarlayan devre elemanlarıdır. Akış kontrol ve basınç kontrol valfleri genellikle basınçlı havaya sadece geçit verirler veya kapalı durumda geçit vermezler. Bu nedenle bu tür valfler açık ve kapalı olmak üzere iki konumludur. Fakat yön kontrol valflerinde basınçlı hava yön kontrol valfine girer ve çıkış bir alıcıya bağlıdır. Aynı basınçlı hava ile aynı alıcıyı ters yönde çalıştırmak için valfin daha önceki durumu değiştirilir. Buna valflerde konum değiştirme denir. Yani valf ikinci konuma getirilmiştir. Şekil-2 de görüldüğü gibi aynı valfin birinci konumu ile ikinci konumunda basınçlı hava değişik yollardan çıkış yapar. Sembolik resimlerde valfin her konumu bir kare ile gösterilir. İki konumlu bir valf yan yana iki kare ile gösterilir. Üç konumlu bir valf yan yana üç kare ile gösterilir.

 

Yol :  Herhangi bir konumdayken bir valfte bulunan bağlantı deliği sayısı o valfin yol sayısını gösterir. Kaç konumlu olursa olsun bir valfte kaç tane yol varsa aynı valfin diğer konumlarında da aynı sayıda yol sayısı vardır.

 

Sembol resimde valfin bir konumu bir kare ile gösterilir.

 

İki konumlu bir valf                                                                                    

 

Üç konumlu bir valf

 

Sembol resimde bir valfin bir konuma dışardan yapılan bağlantı sayısı o valfin yol sayısını gösterir.

 

2/2 YÖN KONTROL VALFİ

 

Genellikle açma-kapama valfi olarak kullanılır. Normalde açık veya normalde kapalı olarak iki çeşidi de kullanılmaktadır. Şekil- 3 te 2/2 valfin kesit ve sembol resmi görülmektedir.

Normalde açık valflerde basınçlı hava valften geçerek alıcıya gider. Kumanda butonuna basıldığı zaman valfler kapanır ve basınçlı hava valften geçmez. Normalde kapalı valflerde ise butona basıldığı zaman valf açılır yani basınçlı havanın geçiş yolu açılır ve hava alıcıya gider. Normalde kapalı valflerde butona basılmadığı müddetçe basınçlı hava geçemez.

 

3/2 YÖN KONTROL VALFLERİ

 

Bu tür valfler genellikle tek etkili silindirlerin çalıştırılmasında ve bazı pnömatik devre elemanlarına istenilen zamanlarda basınçlı hava sinyali gönderileceği durumlarda kullanılırlar. Çok çeşitli yapım biçimi ve kumanda biçimine sahip olanları vardır. Bilyalı ve diskli yapılanları daha sade ve kullanışlıdır. Elektro-manyetik kontrollü 3/2 yön kontrol valfleride endüstriyel alanlarda çokça kullanma alanı bulmuştur. Normalde açık ve normalde kapalı olarak iki çeşidi de çokça kullanılmaktadır. Şekil-5 te bir 3/2 kontrol valfinin kesit ve sembol resmi görülmektedir.

 

3/2 YÖN KONTROL VALFİ İLE TEK ETKİLİ SİLİNDİRLERİN KONTROLÜ

 

Pnömatik devrelerde kullanılan tek etkili silindirlerin yön kontrolü genellikle 3/2 yön kontrol valfleri ile yapılır. 3/2 yön kontrol valfi normalde açık veya normalde kapalı tipte olabilir. Normalde açık 3/2 yön kontrol valfine giren basınçlı hava valften geçer ve silindir pistonunu iterek doğrusal hareket elde edilir. Yön kontrol valfinin butonuna basıldığı zaman valfin konumu değişir ve basınçlı havanın önü kapatılır. Silindirdeki hava valften atmosfere atılır. Piston ise yay kuvvetinin etkisiyle , elle , kendi ağırlığıyla ( düşey konumda ) geri dönüş yapar. Şekil-7 te normalde açık 3/2 yön kontrol valfi ile tek etkili yaylı geri dönüşlü bir silindirin kontrolü görülmektedir.

3/2 YÖN KONTROLÜ VALFLERİ İLE ÇİFT ETKİLİ SİLİNDİRLERDE YÖN KONTROLÜ

 

Pnömatik devrelerde kullanılan çift etkili silindirlerin basınçlı hava giriş ve çıkış yolu üzerine ayrı ayrı 3/2 yön kontrolü valfi takılarak pistonun ileri ve geri hareketi kontrol edilir. 3/2 yön kontrol valfi ile kontrol genellikle tek silindirli pnömatik devrelerde piston hareketini ileri ve geri elle kontrol edilmesi için kullanılır. Şekil-8 da iki adet 3/2 yön kontrol valfi ile çift etkili bir silindirin yön kontrolü görülmektedir.

4/2 YÖN KONTROL VALFİ

 

Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılırlar. Valfe kumanda biçimi elle , mekanik olarak , hava sinyalleri ve elektro-manyetik sinyallerle yapılabilmektedir. Mekanik ve hava sinyali ile kumanda edilen 4/2 valfler sıkça kullanılmaktadır. Şekil-9 de bir 4/2 yön kontrol valfi kesiti ve sembol resmi görülmektedir. Sürgülü tipte yapılanları çok kullanılmaktadır.

 

 

            şekil-9                         sembol                  şekil-10

                                              resmi

 

5/2 YÖN KONTROL VALFLERİ

 

Pnömatik sistemlerde çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında ve bazı komple devrelerde kullanılırlar. Bu vaflerin konum değiştirmesi genellikle basınçlı hava ile yapılmaktadır. Şekil-11 de bir 5/2 sürgülü yön kontrol valfi kesit ve sembol resmi görülmektedir.

 

           şekil-11                                                                                   şekil-12

 

5/2 VALFLERLE ÇİFT ETKİLİ SİLİNDİRLERDE YÖN KONTROLÜ

 

Endüstriyel alanlarda çift etkili silindirlerin yön kontrolü 5/2 yön kontrol valfleri ile yapılır. Bu nedenle çok çeşitli yön kontrol valfleri imal edilmiştir. En çok kullanılan yön kontrol valfleri sürgülü tip 5/2 yön kontrol valfleridir.  5/2 yön kontrol valflerinin kumandası mekanik olarak basınçlı hava ile ve elektrik sinyalleri ile kumanda edilenleri en çok kullanılanlarıdır. Şekil-13 da bir 5/2 yön kontrol valfi ile çift etkili silindirin yön kontrolü görülmektedir.

 

                                                şekil-13

 

5/2 yön kontrol valfinin butonuna basıldığı zaman valften geçen basınçlı hava silindire girer ( A ) ve pistonu ileri hareket ettirir. Silindirin diğer tarafında ( B ) bulunan basınçlı hava 5/2 yön kontrol valfinin diğer kısmından geçerek atmosfere atılır. ( Şekil-13 ) Valfin konumu değiştirildiği zaman valften geçen basınçlı hava silindirin diğer tarafından ( B ) girer ve pistonu geri iter. Silindirden çıkan ( A ) hava valften geçerek atmosfere atılır. ( Şekil-14 )

 

 

                                                     şekil-14

 

 

Basınçlı hava ile kontrol edilen 5/2 yön kontrol valfi ile yön kontrolü:

 

Bütün elemanların basınçlı hava ile çalıştığı pnömatik devrelerde çift etkili silindirlerin yön kontrolünde basınçlı hava ile kumanda edilen 5/2 yön kontrol valfleri kullanılır. Şekil-15 ve 16’ da basınçlı hava ile kumanda edilen 5/2 yön kontrol valfi ile çift etkili silindirin yön kontrolünün iki değişik şekli görülmektedir.

 

                                    şekil-15

 

                             şekil- 16

 

Şekil-15 de 1 nolu 3/2 butonlu yön kontrol valfinin butonuna bastığımız zaman 5/2 yön kontrol valfinden geçen basınçlı hava pistonu geriye ( - ) iter. 2 nolu 3/2 yön kontrol valfinin butonuna basıldığı zaman 5/2 yön kontrol valfinden geçen basınçlı hava pistonu ileri ( ) iter. Böylece çift etkili silindirde ileri-geri ( , - ) hareketi sağlanır. Şekil-16 de ise 5/2 basınçlı hava kumandalı bir yön kontrol valfi 5/2 elle kumandalı başka bir yön kontrol valfi ile edilerek silindirden ileri geri ( , - ) hareketin elde edilişi görülmektedir.

 

 

3/3 YÖN KONTROL VALFLERİ

 


            Üç konumlu yön kontrol valfleri genellikle sürgülü tipte yapılmaktadır. Endüstriyel alanlarda çokça kullanılmaktadır. Valf konumları 1 , 0 , 2 veya a , 0 , b gibi rakam ve harflerle gösterilir. Valfin o konumuna merkez konumu denir. Üç konumlu yön kontrol valflerinde çok değişik merkez konumları vardır.  Şekil-18 de 3/3 bir valfin kesit ve sembol resimleri görülmektedir.

        

 

       şekil-17                şekil-18                 

 

                      

                                 sembol resmi

 

 

ÜÇ KONUMLU VALFLERDE MERKEZ DURUMLARI

 

Üç konumlu valflerdeki merkez durumları genellikle Y , L , T , U gibi şekillerdedir. Valf merkez konumdayken genellikle alıcılarda hareket yoktur. Şekil-19 da üç konumlu valflerin merkez konumlarının sembol resimleri görülmektedir.

 

                                          şekil- 19

 

 

4/3 VE 5/3 YÖN KONTROL VALFLERİ

 

Üç konumlu valfler daha çok hidrolik sistemlerde kullanıldığı gibi pnömatik sistemlerde de  kullanılmaktadırlar. Genellikle normalde kapalı durumdadırlar. Bu anlamı orta ( merkez ) konumda akışkan veya basınçlı hava geçişi ve dolayısıyla alıcılarda hareket yoktur. Üç konumlu valfler genellikle kapalı hidrolik devrelerde çok kullanılmaktadır. Bu valflerin bir faydası da piston kurs sonuna varmadan istenilen bir yerde durdurulabilir veya yönü değiştirilebilir. Şekil-20 de bir 4/3 yön kontrol valfinin kesit sembol resmi görülmektedir.

şekil- 20

 

 

BASINÇLI HAVANIN GEÇİŞ DURUMUNA GÖRE YÖN KONTROL VALFLERİ

 

NORMALDE AÇIK VALFLER:

 

Kompresörden gelen basınçlı hava valfe girip çıkış deliğinden çıkıp doğruca sisteme gidiyorsa böyle valflere normalde açık valf denir. Başka bir deyişle hiçbir operasyon yapılmadan basınçlı havaya geçit veren valflere normalde açık valf denir. Şekil-21 de normalde açık bir valf kesiti ve sembol resmi görülmektedir.

                                 şekil-21

 

NORMALDE KAPALI VALFLER:

 

Kompresörden gelen basınçlı hava valfe girdiği halde çıkış deliğinden çıkmıyorsa böyle valflere normalde kapalı valf denir. Başka bir deyişle valfe giren basınçlı havanın çıkış deliğinden çıkması için valf butonuna basmak gerekiyorsa böyle valflere normalde kapalı valf denir. Şekil-22 de normalde kapalı bir valfin kesit ve sembol resmi görülmektedir.

 

                                       şekil- 22

 

YÖN KONTROL VALFLERİNİN KUMANDA METOTLARI

 

Pnömatik sistemlerde basınçlı havanın yönünü kontrol eden ve istediğimiz yere gönderilmesini sağlayan elemanlar yön kontrol valflerdir. Yön kontrol valfleri imal edilirken konum değiştirmelerini sağlayacak kumanda veya kontrol sistemleri ile yapılmışlardır. Valfin adı söylenirken valfin kumanda metoduyla söylenir. Butonlu , pedallı , elektromanyetik kumandalı , basınçlı hava kumandalı gibi. Bu nedenle valfleri kumanda ediliş metotlarına göre şöyle sıralayabiliriz:

İnsan gücü ile kumanda edilen yön kontrol valfleri:

 

Bu valfler insanlar tarafından kumanda edilir. Kumanda şekli el veya  ayak ile olduğundan valflerde buna uygun olarak imal edilirler. Şekil-23 te doğrudan insanlar tarafından kumanda edilen valflerin kumanda metotlarının sembol resimleri görülmektedir.

 

 

Mekanik olarak kumanda edilen yön kontrol valfleri:

 

Bu valflere doğrudan insan tarafından değil , bazı mekanik vasıtalar veya mekanizmalar tarafından kumanda edilirler. Şekil-23 te valflerdeki mekanik kumanda metotları görülmektedir.

 

Valflerin basınçlı hava ile kumanda edilmesi:

 

Yön kontrol valflerinin kumandası ( konum değiştirmesi ) sistemden alınan veya herhangi bir sinyal gönderici valften gelen basınçlı hava ile yapılabilir. Bir pnömatik devrede basınçlı hava ile kontrol veya kumanda edilebilen yön kontrol valfleri kullanarak devrenin otomatik olarak çalışması sağlanabilir. Şekil-23 te basınçlı hava ile kumanda metotları görülmektedir.

 

Valflerin elektromanyetik sinyallerle kumanda edilmesi:

 

Teknolojik gelişmeler hidrolik ve pnömatik sistemlerde kullanılan valflerin elektrik enerjisi ile kumanda edilmesini sağlamıştır. Valfe gönderilen düşük voltajlı elektrik enerjisi valfteki bobin vasıtasıyla manyetik alan mydana gelmektedir. Meydana gelen manyetik alan valf sürgü kolunu iterek veya çekerek valfın konum değiştirmesini sağlamaktadır.

GençBİLİM.Com Bu Çalışmanın Size Faydalı Olmasını Umar Okul ve İş Yaşamınızda Başarılar Diler…

Sorularınız İçin science@gencbilim.com Adresine e-mail Atabilirsiniz …